Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες στην ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ, για τη θετική ανταπόκριση στο αιτήμά μας, το οποίο αφορούσε πρόταση για την άμεση αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης και την ανάδειξη των ευρημάτων του αρχαίου ναού της Χθονίας Δήμητρας εντός του Ι.Ν. Ταξιαρχών.
Η θετική τους εισήγηση είναι καθοριστική για την υλοποίηση του σκοπού μας, με τον δέοντα σεβασμό πάντα στην προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Θα περιμένουμε και την απάντηση από τον Δήμο Ερμιονίδας, το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο Ι.Ν. Ταξιαρχών Ερμιόνης και το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών για να ακολουθήσουν οι απαιτούμενες ενέργειες με την συνεργασία όλων .
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ
ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ
ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ
ΝΑΥΠΛΙΟ
Ταχ. Δ/νση: Πλατεία Συντάγματος-Ναύπλιο ΠΡΟΣ
Ταχ. κώδικας: 21100
Πληροφορίες: Α. Κόσσυβα
Τηλέφωνο: 27520-27502
E- mail : efaarg@culture.gr
ΘΕΜΑ: Σχετικά με πρόταση της
Πρωτοβουλίας Ενεργών Πολιτών
Ερμιόνης για την άμεση
αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης
και την ανάδειξη των ευρημάτων του
αρχαίου ναού της Χθονίας Δήμητρας
εντός του Ι.Ν. Ταξιαρχών Ερμιόνης.
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ
ΕΡΜΙΟΝΗΣ
protoenpoermionis@gmail.com
ΚΟΙΝ: 1. ΥΠΠΟ-ΓΔΑΠΚ
2. Γραφείο Γ.Γ. Πολιτισμού
Σε απάντηση του σχετικού με το θέμα εγγράφου σας (αρ. πρωτ. ΕΦΑ Αργολίδας 180590/27-
4-2026) σας γνωρίζουμε τα ακόλουθα:
O Ιερός Ναός Ταξιαρχών βρίσκεται στο υψηλότερο σημείο του λόφου «Μύλοι» της Ερμιόνης, στη θέση αρχαίου ναού αφιερωμένου στη Δήμητρα Xθονία. Είναι χαρακτηρισμένος ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο με την αριθ. YΠΠO/APX/B1/Φ30/7310/202/16-2-1996 (ΦEK 177/B/19-3-1996) Υπουργική Απόφαση και ανήκει στον αρχιτεκτονικό τύπο του σύνθετου τετρακιόνιου σταυροειδούς εγγεγραμμένου, με μία ημικυκλική αψίδα προεξέχουσα ανατολικά και δύο νάρθηκες (αρχικό και μεταγενέστερο) στα δυτικά. H Αγία Τράπεζα στηρίζεται σε συμπαγή μαρμάρινο κυλινδρικό κορμό κίονα. Το αρχικό τέμπλο δεν σώζεται και έχει αντικατασταθεί από νεότερο ξυλόγλυπτο. Σύμφωνα με τους μελετητές ο ναός θα πρέπει να τοποθετηθεί χρονικά στον 17ο αιώνα, λόγω ομοιότητας με δύο ναούς στο Kαστέλλι των Σπετσών. O ναός συνδέεται ιστορικά με τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση, η οποία συγκλήθηκε σε γειτονικό, ελεύθερο άλλοτε, χώρο το έτος 1827. O αρχικός ναός είναι κτισμένος κατά το ισόδομο σύστημα. Στη βάση της αψίδας έχει γίνει χρήση μεγάλων δόμων από γκρίζο μάρμαρο, προερχόμενων από τον κυκλικό βωμό του
ναού του Ήλιου, σύμφωνα με επιγραφή που σώζεται σε έναν από αυτούς. Τα εξωτερικά
επιχρίσματα του ναού προστέθηκαν το 1966. O τετράγωνος μεγάλος νάρθηκας κτίστηκε,
σύμφωνα με μαρτυρίες, γύρω στα 1910-1915 ως επέκταση της δυτικής κεραίας του Ναού. Κατά
το έτος 1935 πραγματοποιήθηκαν εργασίες ανακαίνισης του νάρθηκα με την κατασκευή
υποστυλωμάτων, τόξων και καμαροσκεπούς στέγασης από οπλισμένο σκυρόδεμα. Σε αυτή την περίοδο το δάπεδο αποξηλώθηκε και το επίπεδο υποβαθμίστηκε κατά 0,50 μ. περίπου. Σύμφωνα πάλι με μαρτυρίες, βρέθηκαν τότε δύο αράβδωτοι μικροί μαρμάρινοι κίονες, παρόμοιοι με αυτούς της παλαιοχριστιανικής βασιλικής της Ερμιόνης. Πάνω από την είσοδο του ναού, στα
δυτικά, υψώνεται μαρμάρινο κωδωνοστάσιο, πιθανώς έργο Tηνίων μαρμαρογλυπτών του τέλους του 19ου αι. Φαίνεται ότι αρχικά υψωνόταν ανεξάρτητο και κατόπιν ενσωματώθηκε στο νέο νάρθηκα. Κατά το έτος 1940 πραγματοποιήθηκαν εργασίες ενίσχυσής του με κύριο υλικό το σκυρόδεμα.
Το έτος 2005 το κωδωνοστάσιο επισκευάστηκε εκ νέου από την τότε αρμόδια 5η Εφορεία
Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, με καθαίρεση και ανακατασκευή όλων των επιπέδων του και
συντήρηση της βάσης.
Κατά τα έτη 2013-2015 εκτελέστηκε με αυτεπιστασία από την 25η Ε.Β.Α. και την ΕΦ.Α
Αργολίδας το έργο με τίτλο «Εργασίες προστασίας και ανάδειξης του Ιερού Ναού Παμμεγίστων
Ταξιαρχών στην Ερμιόνη, Ν. Αργολίδας» το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ 2007-2013.
Στο πλαίσιο του έργου πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης των όψεων, της στέγης και του περιβάλλοντος χώρου.
Ωστόσο οι εργασίες έφεραν στο φως την θεμελίωση αρχαίου ναού αφιερωμένου στην Δήμητρα Χθονία και για τον λόγο αυτό το δάπεδο του νάρθηκα δεν ανακατασκευάστηκε, ενώ ζητήθηκε από την υπηρεσία μας εκπόνηση μελέτης για την προστασία των αρχαίων καταλοίπων του ναού, ώστε να δοθεί η δυνατότητα συνέχισης της θρησκευτικής χρήσης του σύγχρονου ναού από τους
πιστούς. Η μελέτη με τίτλο «Εργασίες στατικής ενίσχυσης και αποκατάστασης του I. N.
Ταξιαρχών Ερμιόνης» εκπονήθηκε από ομάδα μελετητών κατόπιν ανάθεσης του
εκκλησιαστικού συμβουλίου και εγκρίθηκε μετά από ομόφωνη γνωμοδότηση του Τοπικού
Συμβουλίου Μνημείων Πελοποννήσου με την αρ. πρωτ.
ΥΠΠΟΑ/ΓΔΑΠΚ/ΕΦΑΑΡΓ/122167/84514/2344/22/05/2019 Απόφαση.
Σύμφωνα με αυτή επιχειρείται να δοθεί λύση στο θέμα της στατικής επάρκειας του πρόναου, αλλά και να αντιμετωπιστούν ορισμένα άλλα θέματα αποκατάστασης και ανάδειξης, συμπεριλαμβανομένης και της διατήρησης εν καταχώσει των αποκαλυφθέντων αρχαίων του πρόναου με την κατασκευή δαπέδου, ώστε να αποδοθεί ξανά σε λατρευτική χρήση. Στην επιφάνεια του νέου δαπέδου έχει
προβλεφθεί η σήμανση των καταλοίπων του αρχαίου ναού με ειδική διαφοροποίηση των
πλακών της επίστρωσης.
Η υπηρεσία μας έχει τη δυνατότητα να συνεργαστεί μαζί σας για την υλοποίηση των προτάσεών σας, δεδομένου ότι όλοι οι προτεινόμενοι από εσάς τρόποι προβολής του ευρήματος είναι δυνατόν να υποστηριχθούν επιστημονικά βάσει της λεπτομερούς τεκμηρίωσης, η οποία έχει γίνει σε όλα τα στάδια της ανασκαφής και μελέτης των καταλοίπων του ναού (φωτογραφική και
σχεδιαστική τεκμηρίωση, τρισδιάστατη σάρωση, αναπαράσταση του ναού). Απαραίτητη
προϋπόθεση είναι η εξεύρεση χρηματοδότησης, δεδομένου ότι η εμβέλεια των προτάσεων
υπερβαίνει τις ετήσιες οικονομικές δυνατότητες της υπηρεσία μας.
Τέλος επισημαίνουμε, εκ του περισσού βεβαίως, δεδομένου ότι είναι ευρέως γνωστή σε τοπικό
αλλά και διεθνές επίπεδο, τη διαχρονική προσπάθεια ανάδειξης και προβολής της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι μόνο της Ερμιόνης αλλά ολόκληρης της Ερμιονίδας εκ μέρους της υπηρεσίας
μας. Σωστικές και συστηματικές ανασκαφές, τα αποτελέσματα των οποίων γνωστοποιήθηκαν
αλλεπάλληλες φορές στο τοπικό κοινό με ξεναγήσεις και ομιλίες, αλλά και στους διεθνείς
επιστημονικούς κύκλους με συνέδρια και δημοσιεύσεις, σειρά προτάσεων για ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων και ίδρυση μουσείου Ερμιονίδας που υποβλήθηκαν στις τοπικές αρχές και στο Υπουργείο Πολιτισμού, ενσωμάτωση των σημαντικών ευρημάτων της περιοχής στην έκθεση του αρχαιολογικού μουσείου Ναυπλίου αποτελούν ορισμένες διακεκριμένες ενέργειες προς την επίτευξη του σκοπού που και εσείς επιδιώκετε.
Παραμένουμε στη διάθεσή σας για κάθε συνεργασία.
Ο Προϊστάμενος της Εφορείας
Γρηγορακάκης Γρηγόριος
Αρχαιολόγος με βαθμό Α΄
