Το Θερμήσι και το Κάστρο του στην Ιστορία, τις Παραδόσεις και τα Δημοτικά Τραγούδια του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

 

Το Θερμήσι και το Κάστρο του στην Ιστορία, τις Παραδόσεις και τα Δημοτικά Τραγούδια

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Δύο παλαιότατες μαρτυρίες που αναφέρονται στο βιβλίο«Acta et Diplomata Craeca medii aevi sacra et profamacollecta ediderunt» των Franciscus Miklosich και JosephusMuller με θέμα τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Βενετών και Τούρκων για την καλοτυχία του κάστρου, εμπλουτίζουν τα πενιχρά στοιχεία της ιστορίας της Θερμησίας εκείνων των χρόνων και μαρτυρούν την παραχώρηση του κάστρου από τους Τούρκους στους Βενετούς.1

Στην πρώτη, με ημερομηνία 17 Μαρτίου 1480, σελ. 3,σημειώνεται: «Του… σουλτάν Μουχαμέτ προς τους ευγενεστάτους άρχωντας και προβεδούρα του Ναυπλίου και της Μωνεμβασία… όταν επηήσαμεν συμφονίαν μετά την εκλαμπροτάτην αυθεντίαν της Βενετήας ή από τον δεσπότην του Μωρέως και εις τον καιρόν τις μάχης ενάρθησαν πάλην εκ της αυθεντίας μου, όλα να στρέφονται προς ημάς. εστέρχθηγουν και από τα δύο μέρη η τιαύτη συμφωνία. Νυν δε τα κάστρι τα λεγώμενα Θερμίς και Βάτηκα και Αμπερτόκαστρο ήταν πρότα εις την εξουσίαν τις αυθεντίας μου, και εις τον καιρόν τις μάχις επάρθησαν αφημών.  καθώς ήνε γνόριμων και φανερόν εις τους πάντες και «ουδέν αντιστράφησαν προς την αυθεντίαν μου, το ληπόν οι χρεοφειλέτε και οι χαρατζάρι της αυθεντίας μου φεύγουν και έρχοντε και κατοικούν εις τα ιρημένα κάστρι και ευγένουσιν και ζημιόνουν τον τόπον μου. επηδίκαι φάλεα της αγάπης μας διαλαμβάνουσιν, ότι να στρέφουντε τα ιριμένα κάστρι προς την αυθεντίαν μου και επιδί ουδέν αντιστράφηκαν να χαλαστούσιν, να ένε χαλαζμένα παντελός δια να μιδέν φεύγουν οι άνθρωποι της αυθεντίας μου…».

Στη δεύτερη επιστολή, με ημερομηνία 30 Απριλίου 1481, σελ. 308, αναφέρεται: «Σουλτάν Μουχαμέτ… Περί δε του Θερμιτζίου και της αλυκής αυτού και Καστριτζίου άπερ εν τοις ημετέροις κατά στίχοις εγράφησαν και εις τρόπον τιμαρίον εδόθησαν τοις ημετέροις δούλοις, ούτω γαρ απεφήναντο και οι εκείσε επιστήμονες άνθρωποι, ότι υπό την εμήν και αυτοίς εξουσίαν ήλθον, ότε επήρα τον Μορέαν, και έως του νυν τα περίχωρα αυτών οι ημέτεροι νέμονται δούλοι, αλλά δια την ημών αγάπην και καθαράν φιλίαν και διότι προσεχώς εισί τοις υμετέροις τόποις, έστωσαν τη αυθεντία των Βενετών, αυτά δηλονότι τα ειρημένα κάστρη, έστω δε και τόπος αυτοίς περί αυτά, όσον αναγκαίως χρήζουσι τους δε περί αυτά τόπους, ους οι ημέτεροι νέμονται δούλοι νεμέσθωσαν άνευ λόγου τινός και οχλήσεως της αφ’ υμών». 

Επίσης στο βιβλίο του Ματθαίου Κιγάλα με τίτλο «Νέα σύνοψις διαφόρων ιστοριών…», διαβάζουμε: «Τότε, το 1537, παρεδόθη εις τους Τούρκους το Θερμίση, σελ. 462». Ίσως, στους χρόνους εκείνους, να υπήρχε κάποιος μικρός οικισμός που παραδόθηκε κατά την Α΄ Τουρκική κυριαρχία (1540-1686).2 Αργότερα ο Μητροπολίτης Αθηνών Μελέτιος3 στο βιβλίο του «Γεωγραφία Παλαιά και Νέα», σημειώνει: «Φλιούς πόλις παραθαλασσία (της Αργολίδος) κοινώς λεγομένη Θερμήσι, σελ. 427».4 Αλλά και ο Μητροπολίτης Μονεμβασίας Δωρόθεος στο «Βιβλίον ιστορικόν» αναφέρει ότι «το 1537 παρεδόθη και το Θερμήσι. Πρόκειται πιθανώς περί του Φλιούντος κατά το Ναύπλιον παρεδόθη εις τον Κασίμπασιάν».5 Θεωρούμε, πως οι δύο ιεράρχες για λόγους που δεν γνωρίζουμε, ίσως, συγχέουν το Θερμήσι με την αρχαία πόλη Φλιούς που βρισκόταν στην περιοχή της Νεμέας και αποτελούσε μαζί με τις όμορες πόλεις το Άργος, την Κόρινθο, την Σικυώνα, την Επίδαυρο και την Τροιζήνα την εξάπολη της Πελοποννήσου. Είναι, επίσης, πιθανόνκάποια περιοχή γύρω από τον Φλιούντα να ονομάζεται Θερμήσι. Ο Αντώνιος Μηλιαράκης6 στα μέσα του 19ου αιώνα κάνει λόγο για το «κώμιον» Θερμήσι που κατοικείται από Βαλτετσιώτες ποιμένες και γεωργούς και μερικούς Καστριώτες, συνολικά εκατόν δέκα τέσσερα άτομα, που ασχολούνται και με την «ελαιοφυτείαν». Εκεί βρίσκεται η περίφημη αλυκή της Θερμησίας, μία από τις μεγαλύτερες του ελληνικού κράτους,7  που η ύπαρξή της συνδέθηκε με την ιστορία και τη λαογραφία του κάστρου. 

Βασίλης Γκάτσος : Η Πρώτη, η Ενδιάμεση και η Δεύτερη Φάση τουριστικής "αξιοποίησης" της Ερμιονίδας.

 Η Πρώτη Φάση:

Από 1966 έως περίπου 1980 δημιουργούνται τα γνωστά μεγάλα τουριστικά ξενοδοχειακά συγκροτήματα στην Ερμιονίδα. Για την εποχή τους ήταν σαν τα σημερινά πεντάστερα, χωρίς όμως να εγκλωβίζουν τους πελάτες τους μέσα στο συγκρότημα, αλλά και επιθυμώντας την είσοδο ντόπιων.

Παρ' όλη την αρχική τους δυναμική άρχισαν το ένα μετά το άλλο να περνούν στα χέρια τραπεζών, λόγω μη εξυπηρέτησης δανείων. Η τράπεζες ακολουθούσαν την δική τους ..... τακτική: Παρ' όλο που έβλεπαν ότι δύσκολα εξυπηρετούνταν τα δάνεια συνέχιζαν τον δανεισμό για τον απλό λόγο: Έβλεπαν τις τιμές της γης να αυξάνουν... εκθετικώς, άρα και οι υποθήκες των συγκροτημάτων που είχαν αγοράσει φθηνά μεγάλες εκτάσεις γης στις καλύτερες θέσεις. Νόμιζαν ότι ήσαν καλυμμένες. Τελικά τους έμειναν τα κτήρια και επειδή οι τράπεζες δεν έχουν αντικείμενο την τουριστική εκμετάλλευσή τους, έγιναν ερείπια, ή απαξιώθηκαν, σαν τον μουτζούρι που σου μένει στο γνωστό παιχνίδι.

Η λογική αυτή των τραπεζών πέρασε και στους κατοίκους που κατείχαν την καλλιεργήσιμη γη. Αφού η τιμές συνεχώς αυξάνουν, μπορούμε να αυξήσουμε την κατανάλωσή μας έως τα όρια της σπατάλης με ασφάλεια. Το Κράτος με τους νόμους του και την ανοχή του, μετέτρεψε ιδιαίτερα την παραθαλάσσια και νησιώτικη καλλιεργήσιμη γη σε αγροτεμάχια οικοδομήσιμα αρχικά από τα 300 τ.μ.

Όταν σε όλα τα πολιτισμένα κράτη, ακόμη και σε κάμπους οι προοδευτικοί και διορατικοί αγρότες έβλεπαν το μέλλον τους στον αναδασμό, στην συνεργασία και τον συνεταιρισμό, εμείς εδώ κάναμε Θεό και Σωτήρα μας το αγροτεμάχιο.

Το οξύμωρο είναι ότι λατρεύουμε τον Καποδίστρια ως σοφό Κυβερνήτη που όμως ή κύρια επιτυχία του ήταν η διανομή των εθνικών γαιών και της μοναστηριακής αγροτικής γης στους ακτήμονες καλλιεργητές. ΟΙ Κοτζαμπάσηδες κάθε είδους ήθελαν τη γη δική τους ως έπαθλο τάχατες της προσφοράς τους στο Έθνος και τη μετατροπή των ακτημόνων αγροτών, που ήσαν η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών του νέου Κράτους, σε δουλοπάροικους δυτικού τύπου. Ο Μέγας και Αγιος Κυβερνήτης μοίρασε τη γη στον φτωχό αλλά γεμάτο όνειρα αγρότη, ώστε να έχει την οικονομική του ανεξαρτησία και να μην δινει την ψήφο του στον αφέντη του. Αυτός ο κτηματίας επί δεκαετίες έδωσε φόρους στο κράτος για να αναπτυχθεί, αυτός ο κτηματίας έκανε πολλά παιδιά που πολέμησαν και μεγάλωσαν την Ελλάδα στα σημερινά της σύνορα, αυτού του κτηματία τα εγγόνια και δισέγγονα έκαναν το θαύμα της Εθνικής μας Αντίστασης. Αυτό ήταν το κύριο έργο, το θεάρεστο του Κυβερνήτη. Όλα τα άλλα, θετικά και αρνητικά, αυταρχικά ή δημοκρατικά, ήταν στην προσπάθειά του από το τίποτα να δημιουργήσει Θεσμούς και Κεντρική Εξουσία.

Και τον οξύμωρο είναι να λατρεύουμε τον Καποδίστρια στην Ερμιονίδα, πολίτες, δημότες, Κοινότητες, Δήμοι, ιδρύματα, με εκδηλώσεις και ομιλίες, ως μεταξύ των πρώτων που λατρέψαμε το αγροτεμάχιο, μεταξύ των πρώτων σε πωλήσεις των κτημάτων μας εν είδει αγροτεμαχίου, μεταξύ των τελευταίων που υπερασπίστηκαν την ιερότητα και αναγκαιότητα της καλλιεργήσιμης γης.