Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Βασίλης Γκάτσος: ΔΗΜΟΙ και δήμοι στο συνέδριο της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) στην Καλαμάτα.

 


Η Ελλάδα έχει συνολικά 332 δήμους, όπως αυτοί έχουν διαμορφωθεί μετά τις τελευταίες μεταρρυθμίσεις των προγραμμάτων «Καλλικράτης» και «Κλεισθένης».

 (Περιφερειακή Ενότητα) Θεσσαλονίκης: Περιλαμβάνει 14 δήμους.
(Περιφέρεια Αττικής): Περιλαμβάνει συνολικά 66 δήμους.
Αυτοί είναι οι ΔΗΜΟΙ. Συγκεντρώνουν το 60% του πληθυσμού της χώρας και το 80% της οικονομίας. Είναι ουσιαστικά αστικοί δήμοι με λυμένο το πρόβλημα νερού ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων από μεγάλες εταιρείες. Σχεδόν λυμένο με παρόμοιο τρόπο και το πρόβλημα των απορριμμάτων και των ανακυκλώσιμων.
Μετά έρχονται οι μεσαίοι Δήμοι: Πρωτεύουσες νομών κυρίως, που έχουν απορροφήσει και τις γύρω κοινότητες ή παλιούς δήμους. Σε αυτούς έχουν προστεθεί και τα προβλήματα τα αγροτικά των δήμων και κοινοτήτων που απορρόφησαν .... χωρίς να τους ρωτήσουν.
Τρίτοι και ....... καταϊδρωμένοι οι μικροί δήμοι, σαν και τον δικό μας, οι οποίοι συγκεντρώνουν όλα τα προβλήματα των προηγουμένων, λυμένα και άλυτα.
Άραγε τι είναι αυτό που τους ενώσει; Τι κοινό αγαθό διεκδικεί ή διαπραγματεύεται ο Δήμος Αθηναίων με τον δικό μας, ή με έναν ορεινό δήμο της Ηπείρου με 40 χωριά σχεδόν χωρίς κατοίκους το χειμώνα;
Τι κοινό διεκδικούν οι Κολωνακιώτες, οι γύρω από την Ακρόπολη, το Ζάππειο, τον Εθνικό Κήπο (μιλάμε για περιοχή - παράδεισο), τα πλούσια προάστια, με τα χωριά μας; Ποιές κοινές υποθέσεις τους σπρώχνουν, ώστε να αποφασίζουν κλείσιμο συμβολικό των δήμων όλοι μαζί;
Μία και μόνη υπόθεση: Όλοι δεν βγαίνουν οικονομικά, όλοι ζητάνε πόρους από την κεντρική διοίκηση ( από τους φόρους όλων μας), όλοι διαμαρτύρονται γιατί τους φορτώνουν συνεχώς αρμοδιότητες, όλοι ζητάνε χρήματα, όλοι θέλουν στελέχωση αλλά και  ... νέες αρμοδιότητες.
Και ως προς αυτό είναι σύμφωνη και η κεντρική διοίκηση. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός λέει θα σαν δώσω τόσα για εκεί, τόσα και για εδώ, που φυσικά είναι ένα μικρό μέρος των ζητουμένων. Αυτό γίνεται χρόνια όχι μόνο σήμερα, ασχέτως ποιος είναι πρωθυπουργός και ποιο κόμμα στην κυβέρνηση.
Άρα αυτή είναι η σχέση: Η τοπική διοίκηση εξαρτάται από την κεντρική. Τύποις είναι αυτοδιοίκηση. Έργοις, διαχειρίστρια κονδυλίων, χορηγήσεων και πολιτικών εξαρτήσεων.

"Παρά τις πολιτικές και κομματικές διαφοροποιήσεις, ένα σημείο συγκέντρωσε ευρεία συμφωνία: η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί. Οι Δήμοι καλούνται να αναλάβουν ολοένα περισσότερες ευθύνες, χωρίς να διαθέτουν τους αναγκαίους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους για να τις εκπληρώσουν. Το χρηματοδοτικό κενό των 2,5 δισ. ευρώ, που ανέδειξε η σχετική μελέτη της Ελληνικής Εταιρείας Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης, και το ενεργειακό κόστος, αποτέλεσαν σημεία αναφοράς των διεκδικήσεων." (Αυτό από τον ημερήσιο τύπο).

Η παρουσία του Πρωθυπουργού στο συνέδριο (για πρώτη φορά παρουσία Πρωθυπουργού στο συνέδριο μετά από 17 χρόνια) πέραν των παροχών και των υποσχέσεων που δεν ικανοποίησαν κανένα, αυτό ακριβώς δείχνει: Οι αυτοδιοικούμενοι δήμοι βρίσκονται σε άμεση εξάρτηση, κάθε είδους και όχι μόνο οικονομική, από την κεντρική διοίκηση.
Αφού παρέστη ο Πρωθυπουργός, λογικό ήταν να παρίστανται και  Περιφερειάρχες. Μερικοί χαιρέτησαν, είπαν τα συνήθη περί πρώτου και δευτέρου βαθμού αυτοδιοίκησης, περί αποκέντρωσης κ.λ.π. αλλά αυτοί δεν πρόσφεραν ούτε παροχές ούτε υποσχέσεις, που σημαίνει ότι ενώ οι δήμοι ανήκουν στις Περιφέρειες, οι Περιφέρειες δεν έχουν πόρους να διαθέσουν, αφού και οι Περιφέρειες, αν κάνουν συνέδριο ως Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝ.Π.Ε.), πάλι θα ζητούν ανάλογα από την κεντρική διοίκηση με κύριο αίτημα την αποκέντρωση.
Αλλά όπως έχουμε ξαναπεί ΚΕΝΤΡΟ δεν έχει η Ελλάδα. Όλοι ξέρουμε ότι Κέντρο της Χώρας διοικητικό, οικονομικό, κ.λ.π., κ.λ.π. είναι η Πρωτεύουσα, δηλαδή το Λεκανοπέδιο Αττικής, αλλά και αυτό είναι αθροισμα Περιφερειών! Ζητούν και αυτές οι Περιφέρειες που συνιστούν το Κέντρο να τους λύσει τα προβλήματα το ...Κέντρο! Ζητούν και αυτές μαζί με τις Άλλες Περιφέρειες αποκέντρωση, αλλά στην πράξη με τον άλφα ή βήτα τρόπο ικανοποιούνται αιτήματά τους, παίρνουν αρμοδιότητες, χορηγήσεις και έργα, άρα γίνεται αποκέντρωση που ενισχύει το ... Κέντρο! Ποτέ το "Λεκανοπέδιο Αττικής" δεν θα πει ότι ένα έργο 300 εκ. ευρώ, "αναγκαίο" κατά τη δική τους άποψη, μπορεί να περιμένει, και τα χρήματα να πάνε σε έναν εθνικό δρόμο σύνδεση Ερμιονίδας (και νήσων αυτής) προς Ισθμό, γιατί στηρίζουν την αποκέντρωση. Δεν αισθάνονται ότι ανήκουν στο Κέντρο που πρέπει να αποκεντρωθεί, αλλά ότι ανήκουν σε περιφέρεια που πρέπει να ενισχυθεί ... λόγω αποκέντρωσης!

Έτσι ρήμαξε η ύπαιθρος χώρα, αδειάσαν πολεις και χωριά, οι Κοινότητές μας, για αιώνες η βάση του έθνους μας, έγιναν διοικητικά συμβουλευτικά φαντάσματα δήμων και περιφερειών, που λειτουργούν ως πολιτικά παραρτήματα της κεντρικής διοίκησης, και της εκάστοτε πολιτικής εξουσίας.
Ποιος θα δώσει ένα τέλος σε αυτή την κατάσταση; Και αν υποσχεθεί "ο όποιος", και αν ισχυριστεί ότι πράττει προς αποκέντρωση, ποιο θα είναι κριτήριο αξιολόγησης; Ένα και μόνο: Θα δούμε μέσα σε λίγα χρόνια την Πρωτεύουσα και τη Συμπρωτεύουσα να αδειάζουν, κυρίως την πρώτη, και παραδόξως να λύνονται πολλά προβλήματα του Κέντρου. Και όταν λέμε "αδειάσει", κανένας δεν φεύγει από ένα τόπο όπου βρίσκει εργασία, ευκαιρίες, σχολεία, νοσοκομεία κ.λ.π. για έναν νέο τόπο, αν πραγματικά στο νέο τόπο δεν υπάρχει καλύτερη εργασία, καλύτερες ευκαιρίες + όλα τα άλλα. *****
Για να πράξει όμως "ο όποιος", πρέπει να έχει όχι απλώς στήριξη πλειοψηφίας των πολιτών αλλά και ενθουσιώδη συμμετοχή, όπως στους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Και αυτό πώς θα φανεί σε επίπεδο Κοινοτήτων, Δήμων και Περιφέρειας; Πώς θα φανεί ότι παίρνει μπρος η Επαρχία;
Όταν οι εκλεγμένοι αρνούνται τις απολαβές των θέσεων που κατέλαβαν, να μη πω και όταν συνεισφέρουν για την ανόρθωση του τόπου τους.
Μα γίνονται αυτά; Έχουν γίνει το πάλαι. Η Αυτοδιοίκηση της Ύδρας, το "Κοινόν των Υδραίων" επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας: Όλα τα έξοδα του Κοινού τα κάλυπταν οι εκλεγμένοι και μέσω αυτών η τάξη κυρίων των πλοιάρχων. Και μιλάμε για αυτοδιοίκηση όχι το φάντασμά της. Τα αποτελέσματα γνωστά.
Δεύτερον η Ερμούπολη της Σύρου: Δημιουργήθηκε από  όσους Χιώτες σώθηκαν από τη μεγάλη σφαγή. Μέσα σε 2 δεκαετίες εκαναν τη νέα πόλη τους εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο της χώρας. Οι Δήμαρχοι συναγωνίζονταν για τη Δημαρχία και όταν την έπαιρναν ξόδευαν από την τσέπη τους για το καλό της πόλης τους.
Και για τον τόπο μας ως πότε;
Καλό και βροχερό χειμώνα ν' έχουμε!

***** Στην Αρκαδία έχουν αρχίσει να διαφαίνονται ευνοϊκές συνθήκες που μπορούν να προσελκύσουν εργαζόμενους. Εχει το οροπέδιό της μεγάλες εκτάσεις, φθηνές και απαλλαγμένες από βάρη, όπως αρχαιολογικά ευρήματα, δάση κ.λ.π. Εκεί λοιπόν δημιουργήθηκε μια μεγάλη βιομηχανική ζώνη (βιομηχανικό οργανωμένο πάρκο) που τραβάει επενδύσεις σοβαρές, αφού τέτοιες καλές συνθήκες εγκατάστασης δεν προσφέρονται εύκολα πλέον στην Πρωτεύουσα, ούτε στα παραθαλάσσια μέρη με  πανάκριβη γη και ένα σωρό άλλες δουλείες.
Επιπλέον πλεονεκτήματα: Πανεπιστήμιο, ορεινός τουρισμός, εξαιρετική οδική σύνδεση με Πρωτεύουσα (1,5 ώρες συνέχεια σε εθνική οδό), γρήγορη σύνδεση με Καλαμάτα και άλλα λιμάνια, Νοσοκομείο. Ήδη έχει αρχίσει η εγκατάσταση μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών. Για έναν ορεινό Δήμο που έχει περιορισμένη ευκαιρία παραθαλάσσιου τουρισμού, πρώτο μέτρο αποκέντρωσης είναι από τον ΕΝΦΙΑ των κτισμάτων του νομού να πηγαίνει 20% στη κεντρική διοίκηση, 40% στην Περιφέρεια και 40% στους Δήμους Αρκαδίας. Η εγκατάσταση βιομηχανιών να απολαμβάνει για μεγάλο διάστημα προνόμια.Ομοίως οι νέοι κάτοικοι. Η κτηνοτροφία και η γεωργία να αναδιοργανωθούν σε νέες πρωτοποριακές βάσεις με μεταφορά πόρων από την κεντρική διοίκηση. Ο εργαζόμενος της Πρωτεύουσας μόνο αν δει πραγματικές ευκαιρίες για όλη την οικογένειά του και μέλλον με προοπτική, αλλάζει τόπο. Αλλάζει όταν δει ότι όσοι προηγουμένως άλλαξαν τόπο προς επαρχία, δεν ζουν απλώς αλλά ευημερούν με προοπτικές για όλη την οικογένεια, βασιζόμενοι σε πραγματική εργασία και όχι ευκαιριακά επιδόματα.
Επομένως δεν αρκει η βούληση της κεντρικής εξουσίας για πραγματική αποκέντρωση. Χρειάζεται και η ενθουσιώδης βούληση της Επαρχίας που θα αναγκάσει την κεντρική εξουσία να κάνει πράξη τις βουλές της.
Μόνο η Κρήτη έχει αναπτύξει χαρακτηριστικά μερικώς αυτοδιοικούμενης Περιφέρειας όχι λόγω ενεργειών κεντρικής διοίκησης, αλλά απαιτήσεων των Κρητικών  που υλοποιούνται, όπως η σύνδεση  με καλώδια ρεύματος, ο εθνικός δρόμος (ΒΟΑΚ) που ενώσει τα άκρα του νησιού, φράγματα, κ.α.
Το νησί λόγω τοπικής ιδιαιτερότητας και ιστορίας έχει αναπτύξει ένα "κρητικό φαντασιακό": Δεν καθοδηγείται εύκολα από το πολιτικό κατεστημένο, αλλά προτάσει τα συμφέροντα του νησιού. Έχει αναπτύξει πνεύμα συνεργασίας και συνεταιρισμού. Οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι είναι ιδιαίτερα υπερήφανοι για το επάγγελμα τους, τη σύνδεση με την κρητική γη, και βλέπεις νέους τής υπαίθρου στις καφετέριες να συζητούν για τα προβλήματα και τις επιτυχίες των επαγγελμάτων τους. Εσωτερικά έχουν διαφορές, αλλά  όπως λένε "έξω από νησί είμαστε όλοι Κρητικοί!¨". Άλλωστε είναι ένα μέρος όπου η ενδυμασία η καθημερινή διατηρεί με καμάρι πολλά στοιχεία των παλιών Κρητικών, χώρια τα έθιμά τους, όπου γάμος ή βαφτίσια με 400 άτομα καλεσμένους θεωρείται μικρός.
Και δεν είναι τυχαίο ότι πλην σιτηρών είναι αυτάρκης η Κρήτη σε αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα, εξαγωγική σε πολλά από αυτά, ο δε μόνιμος πληθυσμός της παρουσιάζει αύξηση. Ας μη ξεχνάμε ότι και η εκκλησία της Κρήτης ανέπτυξε ιδιαίτερο έργο  για την  ευημερία του νησιού (πέρα του πνευματικού), που διατυπώνεται στο παρά κάτω βιογραφικό του αειμνήστου Μητροπολίτου Ειρηναίου Γαλανάκη:

"Γεννήθηκε στο Νεροχώρι Αποκορώνου Χανίων το 1911. Φοίτησε στο Γυμνάσιο Βάμου, στο Ιεροδιδασκαλείο Αγίας Τριάδος Κρήτης και στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παρακολούθησε μαθήματα Θεολογίας και Κοινωνιολογίας σε μεταπτυχιακό επίπεδο στα καθολικά Πανεπιστήμια Λίλλης και Παρισίων, καθώς και στο Πανεπιστήμιο της Φρανκφούρτης.

Εργάστηκε ως καθηγητής σε σχολεία του νομού Χανίων. Το 1940 έλαβε υποτροφία για συνέχιση των σπουδών του στη Γερμανία, την οποία δεν αποδέχθηκε λόγω του ελληνοϊταλικού πολέμου. Το 1943, με αφορμή ένα κήρυγμά του στον μητροπολιτικό ναό των Χανίων, συνελήφθη από τις γερμανικές αρχές κατοχής. Δεν εκτελέστηκε χάρη στην παρέμβαση του τοπικού επισκόπου και την αντίδραση της κοινωνίας των Χανίων.

Το 1946 χειροτονήθηκε Διάκονος–Πρεσβύτερος και στη συνέχεια ονομάστηκε Αρχιμανδρίτης στην Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος Ακρωτηρίου Χανίων και τοποθετήθηκε υποδιευθυντής της Εκκλησιαστικής Σχολής Κρήτης.

Τον Δεκέμβριο του 1957 εξελέγη από την Ιερά Επαρχιακή Σύνοδο της Εκκλησίας Κρήτης Επίσκοπος Κισάμου και Σελίνου. Με την ανύψωση των Επισκοπών της Εκκλησίας Κρήτης σε Μητροπόλεις το 1962, προήχθη σε Μητροπολίτη. Στη διάρκεια της αρχιερατείας του ιδρύθηκαν και οικοδομήθηκαν μαθητικά οικοτροφεία σε όλες τις κωμοπόλεις της Μητρόπολής του όπου υπήρχε γυμνάσιο, τεχνικές σχολές, οικοκυρική σχολή, γηροκομείο-θεραπευτήριο, σχολείο κωφαλάλων, κέντρο αγροτικής ανάπτυξης, τυροκομείο, τυπογραφείο, πνευματικά κέντρα και η Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης. Επίσης, λειτούργησαν σύλλογοι και εργαστήρια χειροτεχνίας γυναικών σε όλα σχεδόν τα χωριά της μητρόπολης, οικοτροφείο φοιτητή στην Αθήνα, φιλαρμονική και ωδείο.

Αντιτάχθηκε στο δικτατορικό καθεστώς. Το 1971 τοποθετήθηκε Μητροπολίτης Γερμανίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Επί αρχιερατείας του (1972-1980) αναγνωρίστηκε η ελληνορθόδοξη μητρόπολη Γερμανίας ως τρίτη επίσημη Εκκλησία στη χώρα (1974), λειτούργησαν σύλλογοι γυναικών, ταχύρυθμες επαγγελματικές σχολές και ταμείο αρωγής φοιτητών.

Τον Φεβρουάριο του 1981 ο Μητροπολίτης Ειρηναίος επέστρεψε στη Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου, μετά από πολύμηνες αγωνιστικές κινητοποιήσεις των κατοίκων των δύο επαρχιών. Συνεχίζοντας το κοινωνικό έργο της πρώτης αρχιερατείας του, παράλληλα ανέπτυξε δράσεις για την ειρήνη, τον αφοπλισμό και την προστασία του περιβάλλοντος.

Τον Αύγουστο του 2005 υπέβαλε την παραίτησή του, λόγω γήρατος, στην Ιερά Επαρχιακή Σύνοδο της Εκκλησίας της Κρήτης, η οποία και έγινε αποδεκτή.

Ο Μητροπολίτης Ειρηναίος, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί «οραματιστής και πραγματοποιός», σε όλη τη διάρκεια της αρχιερατείας του ανέπτυξε πλήθος καινοτόμων πρωτοβουλιών για την Εκκλησία και την Κοινωνία. Διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στην ίδρυση και οργάνωση της μεγάλης ναυτιλιακής εταιρείας ΑΝΕΚ (Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία Κρήτης), που υπήρξε η πρώτη εταιρεία λαϊκής βάσης της χώρας. Οραματίστηκε, ίδρυσε και διετέλεσε πρόεδρος σε μια σειρά από αναπτυξιακές εταιρείες και πνευματικά ιδρύματα: Εταιρεία Ανάπτυξης Αποκορώνου, Εταιρεία Ανάπτυξης Σελίνου, Ανώνυμη Ναυτιλιακή Εταιρεία Νότου, Κοινωφελές Ίδρυμα «Αγία Σοφία», Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος».

Ανέπτυξε πλούσιο συγγραφικό έργο. Εξέδωσε περισσότερα από τριάντα βιβλία με σκέψεις και προβληματισμούς, θεολογικό και λαογραφικό περιεχόμενο. Έχει δημοσιεύσει πληθώρα άρθρων στον Τύπο της Κρήτης και της Αθήνας.

Ήταν ισόβιος πρόεδρος του Εθνικού Ιδρύματος «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος». Προς τιμήν του, σε ειδική τελετή τον Αύγουστο του 2007, το κτίριο επιστημονικών και διοικητικών υπηρεσιών του Ιδρύματος ονομάστηκε Μέγαρο «Μητροπολίτης Ειρηναίος Γαλανάκης».

Για το πολύπλευρο έργο του τιμήθηκε με το ανώτατο παράσημο της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας (1978) και το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών (2000).

Ο Μητροπολίτης Ειρηναίος απεβίωσε σε ηλικία 102 ετών στις 30 Απριλίου 2013.

Βασίλης Γκάτσος