Προτείνει η Έλλη Βασιλάκη
Tο
κείμενο του άρθρου αποτελεί απόσπασμα σεμιναρίου (1983) του Κορνήλιου
Καστοριάδη, το οποίο έχει συμπεριληφθεί στην “Ελληνική ιδιαιτερότητα,
Τόμος Β΄, Η Πόλις και οι νόμοι” (εκδ. Κριτική, Αθήνα, 2008, μετάφραση:
Ζωή Καστοριάδη.)
.
Θα έβλεπα δύο πολύ σημαντικά στοιχεία, που χαρακτηρίζουν τις
διαπροσωπικές σχέσεις στην Ελλάδα και εκφράζονται με τις λέξεις φιλία
και έλεος. Ας αρχίσουμε από την πρώτη. Ο Αριστοτέλης, ο οποίος είναι
παραδόξως ο κατ’ εξοχήν φιλόσοφος της κλασικής πόλης, θα τη συζητήσει
δια μακρών. Έχουμε συνηθίσει, μετά από τους Ρωμαίους, να μεταφράζουμε
αυτή τη λέξη ως «amitié» («φιλική σχέση»), καθόλου δόκιμη απόδοση.
Η
φιλία προέρχεται από το ρήμα φιλώ, που σημαίνει αγαπώ. Όχι αγαπώ
ερωτικά, αν και αυτό το νόημα είναι επίσης δυνατό. Η φιλία είναι το
γένος, που σαν επιμέρους είδη του έχει τις διάφορες μορφές
συναισθημάτων, που μπορούν να συνδέσουν τα άτομα. Και στην ελληνική
πόλη, η φιλία έχει πολύ σημαντικές θεσμικές πτυχές. Βεβαίως, πρόκειται
κυρίως για τη φιλική σχέση μεταξύ ανδρών, συχνά βάσει άτυπων πολιτικών
συνδέσμων που ονομάζονται εταιρείαι, ενώ ο Πλάτων, όπως και ο
Αριστοτέλης, θα πουν δικαίως, ότι η φιλία είναι κατ’ εξοχήν ο τύπος
σχέσης, που μπορεί να ευδοκιμήσει και να αναπτυχθεί σε μια ελεύθερη
κοινότητα και ότι μια τέτοια κοινότητα την προϋποθέτει.












